ÖZBEKİSTAN - TAŞKENT

                                                                                                                                       EKİM - 2014

          Kazakistan'da iş yaptığım yıllarda hep Özbekistan'a gitmeyi düşünmüş ama gerçekleştirememiştim. 2014  yılının son seyahati olarak burasını gündemime aldım. Türkiye'den THY ile Taşkent'e direkt uçuş olmasına karşın, Almata üzerinde gelmek daha hesaplı olması nedeniyle bu yolu tercih ettim.

         Öncelikle Özbekistan ile ilgili genel ve oraya seyahat etmeyi düşünenlere faydalı bilgiler vermek istiyorum;


        Özbekistan eski Sovyet Cumhuriyetleri dışındaki tüm ülkelere vize uyguluyor. Özbekistan'a gitmek oldukça uzun süren bir vize süreciden sonra gerçekleşebiliyor ve en az 3-4 haftalık bir süreç bu. Bunu bilmediğim için, Eylül için planladığım bu seyahat Ekim ayına kaldı ve hava durumundan endişeli olarak gittiğim Özbekistan’da ilk 2 gün yağmur ve soğuk ardından güneşli ve sıcak günlerde dolaştım. Özbekistan için en iyi gezme dönemlerinin Nisan- Mayıs – Haziran ortası ile Eylül ve Ekim ayları olduğunu orada öğrendim. Arada kalan dönemler çok sıcak oluyormuş, bu nedenle programınızı yaparken bunlara dikkat etmekte fayda var.


       Havaalanı gümrükte bir deklarasyon doldurmanız gerekiyor, üzerinizde bulunan para ve kıymetli eşyalar için. Bu daha önceki yıllarda zaman zaman bulunduğum Kazakistan’da da vardı ama daha sonra kaldırıldı. Sanırım zaman içinde de burada kaldırılacaktır diye düşünüyorum.



      Özbekistan’da otelden başka bir yerde kalmanıza izin verilmiyor. Kaldığınız otelden orada kaldığınıza ilişkin bir belge (registre) almanız gerekiyor. Bu belgeler çıkışta gerekecek, bunlar olmazsa para ve hapis cezası uygulanıyor deniyor ama benim bu belgelerime çıkışta bakan olmadı. Yandaki resim, Taşkentte kaldığım, Özbekistan oteli şehrin merkezinde ve Amir Temur Meydanı'na bakıyor.






       Burası oldukça güvenli bir ülke, her 50 metrede bir bir polisle karşılaşıyorsunuz yollarda ve metro girişlerinde. Bunun sebebi de 1999 yılında bir binada gerçekleştirilen patlama ile darbe girişiminde bulunulması. Fetullahçı cemaat okulu öğretmenlerinden 2 kişinin bu olayın içinde olmaları nedeniyle, cemaatin okulları kapatılmış. Bu şahıslar Türkiye'ye kaçmışlar tüm ısrarlara rağmen iade edilmemişler. Bu nedenle, Türkler'in burada bireysel iletişimleri çok iyi ama devlet olarak aramız iyi değil.

       Ayrıca Başkan İslam Kerimov, bu darbenin arkasında olduklarını düşündüğü, Özbekistan'da bulunan bütün Amerikan vatandaşlarını 24 saat içinde ülkeyi terk etmelerini aksi halde hapse atılacakları uyarısında bulunmuş ve tüm ABD vatandaşları ülkeyi terk etmiş.

       İslam Kerimov, yan etkiler nedeniyle toplumun giderek muhafazakarlaşması önüne geçme amacıyla, Üniversitedeki  okuyan tüm kızların başının açık olması uygulamasını getirmiş, bizim ülkemizin tam tersine.


       Her yerde İslam Kerimov'un ülkenin bağımsızlığına, özgürlüğüne, gelişimine ve geleceği olan gençlere güvenine dair, sözlerinin yer aldığı yazıları görebiliyorsunuz. Ama diğer Türki Cumhuriyetlerde gördüğüm ülkenin liderinin boy boy resimleri burada yok. İslam Kerimov'un resmini sadece Amir Temur Müzesi'nde bir pano üzerinde gördüm. Bu da sanırım onun alçak gönüllüğünün göstergesi.


        Görüldüğü gibi burasının kuralları ve disiplini oldukça katı. Ama İslam Kerimov kendi vatandaşlarının özgürlüğü için bu kuralları ve uygulamaları koymuş. Bizim ülkemiz gibi yolgeçen hanı değil burası. Burada birlikte yaşayan, Özbek, Rus, Kazak, Tatar, Kore, Uygur Türkleri ve Türkler uyum içinde kavgasız, barış ve kardeşlik içinde yaşıyorlar. Ama tabii ki bunların hepsi Özbekistan vatandaşı.


     Özbekistan'da kadınların (Ayollar) bir kısmı  belki daha modern ama Taşkent'in dışına çıktıkça genellikle geleneksel kıyafetlerini giyiyorlar  Giysileri parlak taşlarla süslü, hatta normal günlerinde bile bazıları abiye ayakkabı giyiyorlar. Erkeklerin (Erkaklar) bazıları da parlak takım elbise giyiyor.


      Özbek'ler Türk'leri çok seviyorlar. Sorduklarında Türk olduğumu söyleyince yüzleri gülüyor ve hemen ilgileniyorlar. Semerkand’da bir taksiye binmiştim konuşurken Türkiye’den geldiğimi söyleyince şoför Türkçe bilip bilmediğimi sordu )))). Türkçe konuşmaya başladık, kendisi de oralı Türk olduğunu söyledi ve gideceğimiz yere varınca benden para almak istemedi, zorla parayı bıraktım.



     Öğrenciler de yabancılarla İngilizce konuşmak istiyorlar ama az bildikleri için sadece birkaç cümle kuruyorlar. Türk olduğumu söyleyince seviniyorlar ve onlarla fotoğraf çektiriyorum.








     Yine şehri gezerken bir gelin - damat ve arkadaşlarıyla karşılaşıyorum, oldukça sempatikler onlarla da resim çektirmeyi ihmal etmiyorum.

      Türkçe'den başka dil bilmiyorsanız bile, Özbekistan’da rahat gezebilirsiniz. Çok sayıda insanla Türkçe, Özbekçe karışık konuşarak derdinizi anlatabilirsiniz.

      Çocukluk dönemimden hatırlarım bizde de bazı insanlar altın diş yaptırırlardı. Burada da çok sayıda insan altın diş yaptırmış oldukça itici görünüyor

      Bu genel bilgilerden sonra gelelim Taşkente;


      Özbekistan’da ilk durağım Taşkent oldu. Taşkent, tertemiz geniş caddeleri ve kaldırımları olan bir kent. Ağaçlık ve yeşillikler içerisinde. Sovyet döneminde yapılan geniş cadde ve kaldırımları her gittiğim eski sovyet ülkelerinde de gördüm. Belkide Sovyetlerin en büyük icraatı bu olmuştur.



     Şehirde ulaşımı çok kolaylaştırmış olan bir metrosu var. Şehri gezerken hep bu metroyu kullandım, ücret 1 TL.

     Otelime yerleştikten sonra Özbek parası (Sum) almak için, para değiştirme ofisine giderken bell boy yanıma yaklaşıp doları 2700 Sum’dan bozabileceğini söyledi ofiste 2430 kurdan bozuyorlar ama ben ne olur ne olmaz diye ofise gittim. (Semerkand’da kur 3050). 100 dolar bozdurmak istedim, görevli emin olup olmadığımı sordu ben de eminim dedim ve geriye alamayacaklarını söyledi ben de tamam dedim. Sonra parayı bozdular en büyük para 1000 sum ( yaklaşık bizdeki 1 lira) dolayısıyla bir çuval para oldu. Bu kadar parayı taşımakta zor bir durum o nedenle 50 dolar olsun dedim. Ne yapayım bittikçe bozdurum diye düşündüm.))) . Daha sonra yine aynı bell boy dan bozdurdum ama bu sefer  5000 sumluk banknotlar verdi bana. 5000 likler yeni çıkmış, yılbaşından sonra paralar değişecekmiş.

       Burada eski medreseler, camiler oldukça ilgi çekici. Bulunduğum süre içerisinde iki müzeyi gezme fırsatım oldu bunlar Edebiyat ve Amir Temur Müzeleriydi ayrıca Tarih ve Sanat müzeleri de olmasına karşın bunları gezme fırsatım olmadı.  Bir müzeyi doğru dürüst gezmek saatleri alıyor. Müze giriş ücretleri de düşük. Zaten genel olarak pahalı bir ülke değil Özbekistan.


       Amir Temur buranın en önemli figürü. Gittiğim her yerde ona ilişkin bir şeyler hep gördüm. Bu Özbek hükümdar aşağıdaki haritada da görüleceği üzere, sınırları oldukça büyük bir alana yaymış. Hepiniz de hatırlarsınız Ankara savaşında Yıldırım Beyazıt’ı yenerek tahttan da indirilmesine sebep olmuştu. Bize onu tarih derslerinde hep ondan “Aksak Timur” diye bahsedilmiştir ama buradaki adı Amir Temur. Osmanlıyı bozguna uğratması nedeniyle sözde aşağılamak için söylendiğini düşünüyorum şimdi bu tanımlamanın doğrusu. Buranın en büyük milli kahramanı. Taşkent'te onun adına büyük bir meydan, meydanda at üzerinde bir heykeli ve adına büyük bir müze bulunmakta.
Adına yapılmış olan müzeyi gezdim gerçekten büyük bir hükümdara yakışır, ihtişamlı bir müze yapmışlar. Bu müzede ona ilişkin bilgi, belge, resim, giysileri ile soyuna ilişkin belge ve resimler sergileniyor.








      Özbekistan’da gördüğüm, Amir Temur birinci figürse, Ali Şir Nevai ikinci figür. Burada ona çok önem de değer veriyorlar. Hem Amir Temur müzesinde hem de Edebiyat müzesinde onun için özel bölümler var. Taşkent'te ve Semerkand'da da adına bir park ve bir heykeli  bulunmakta.


      Resimdeki Ali Şir Nevai'nin heykelinin önünde bulunduğu Edebiyat Müzesini  gezdim.  Burada da, Türk-Arap-İslam edebiyatından hatırlayacağımız ünlü edebiyatçılara ilişkin resim, onlara ait el yazması eserler ve bilgiler sergileniyor. Aslında sadece bu müze bile bir yazı konusu olabilir. Ama çok sıkıcı olmaması için özetle yazıyorum.


      Yine de kısaca Ali Şir Nevai ile ilgili bir alıntı yapalım;

       "Sadece Çağatay Türkçesi’nin değil, bütün Türk edebiyatının en büyük şairlerinden olan Nevai, Herat’ta dünyaya geldi. Babası Kikçine Bahşı adlı zengin bir beydi. Kikçine Bahşı, Timuroğulları’ndan Ebul Kasım Babür’ün hizmetinde bulunmuştur. Fakat ülkesinde çıkan karışıklıklar yüzünden, oğlu Ali Şir ile beraber yurdundan uzaklaşmış, Irak’a gitmiş ve Nevai’nin ilk gençlik yılları, bu yüzden, vatanından uzakta geçmiştir. Nevai, babasının ölümünden sonra, yine Ebul Kasım Babür tarafından himaye edilmiş ve iyi bir tahsil görerek yetişmiştir. Hayatının en önemli kısmı çocukluk ve mektep arkadaşı Horasan Hükümdarı Hüseyin Baykara’nın yanında geçmiştir. Herat Sarayı’nda mühürdarlık görevinde bulunmuş, vezirlik ve emirlik ünvanları taşımıştır. Onun görevde bulunduğu dönemde devlet, hem idari hem de ilmi bakımdan yükselmiştir. Onun sayesinde Herat şehri, bir bilim ve kültür merkezi olmuştur."


     Bu müzede hem edebiyatçı, hem de savaşçı yönü olan hükümdar Babur'e de bir bölüm ayrılmış .Ona ait resim ve belgelerden örnekler.



         Aşağıda sadece bir kısmının resimlerini paylaşabileceğim edebiyatçılara ait el yazması eserler,
resimler va onları anlatan bilgiler de yer alıyor bu müzede.


                                                                 HAFIZ ŞİRAZİ


                                                                HAFIZ HARZOMİ


                                                                        FUZULİ                            

             
                                                                          TURDİ


                                                                       MAŞRAB


                                                                     UBAİSİİ


                                                          Gezgin ve yazar ; FURKAT

         Şimdi de biraz şehri gezelim;


     Taşkent’in ünlü Chorsu ( Çarşı) sı var. Tarihte İpek Yolu üzerinde yer alan Taşkent’in , hala ticarette taşıdığı önemi ve canlılığını burada gözlemleyebilirsiniz.


     Çarşıya çok yakın bir mesafede Kukeldaş Medresesi var. XVI. yy.da yapılmış olan Kukeldaş Medresesi en eski binalarından biri olup, restore edilerek şimdi İslam koleji olarak kullanılmaya başlanılmış.


        Müstakillik Meydanı (Bağımsızlık Meydanı) ; Burası resimde de görüleceği gibi güzel bir meydan. Burada bir anne kucağında bir çocuk ( Sanki Meryem Ana ve kucağında İsa izlenimi veriyor) ve üzerinde dünya olan bir heykel var burada.


      Parkın girişinde de leylek heykellerinden oluşan bir de tak var.


          Yine bu meydana yakın 1917 Sovyet Devrimi sonrasında,1918 yılında Taşkent'e sürgün edilmiş olan, Grand  Dük Nikolai Romanof'un Sarayı da oldukça görkemli.


    Karasaray yolu üzerinde bulunan Hast İmam Meydanı ve Hazreti İmam Camisi de görülmesi gereken yerlerden Taşkent'te



     Camii gezmek için içeri girerken bir görevli el işaretiyle yasak dedi ve dışarıya çıktım. Baktım içeriden çıkanlar var, niye onlar içeride diye sordum adam içeri giremezsin demedim fotoğraf yasak dedim dedi. İçeriye girdim ve dışarıdan o muhteşem görüntülü olan caminin içi çok sadeydi. Bizdeki camilerin aksine.





   Yine bu meydanda Barakhon Medresesi var.


      Medresenin odaları turistik eşya dükkanları olarak kullanılıyor. Güzel el yapımı hediyelik eşyalar var burada.


     Bu meydanda ayrıca Tilla Şeyh Camisi de bulunuyor.



     Meydan içinde aynı zamanda Namazgah Camileri de bulunmakta.


           Meydanını arka bölümünde ise Taşkent İslam Enstitüsü bulunuyor.


        Bir gece şöyle hem bir geleneksel Özbek mutfağını deneyeyim hem de geleneksel Özbek müziği dinleyeyim istedim. Otelin resepsiyonundan bilgi istedim ve beni bir restorana yönlendirdiler. O gece at etinden (Kazı) yapılmış çok güzel bir Özbek Pilavı yedim harikaydı. Canlı müziğe sıra geldi heyecanla bekledim geleneksel Özbek müziğini ama " Yesterday" ile başladılar..)))) Ama kemanı kemençe gibi çalan bir genç vardı kelimenin tam anlamıyla döktürdü..

        Aslında yazacak çok şeyler almasına karşın yazıyı uzun tutarak (zaten uzun oldu) kimseyi de sıkmak istemiyorum.

        Bazı konulara da Semerkand ve Buhara yazılarımızda yer vermek üzere...


                                                        İYİ SEYAHATLER



      Özbekistan seyahatimin SEMERKAND bölümünü okumak için tıklayınız....















2 yorum:

Adsız dedi ki...

çok değerli malik bey.kaliteli ve düzeyli anlatımınızdan dolayı çok teşekkür ederim.ama bir bilgi paylaşmak istiyorum.islam kerimova yapılan süikast bizzat özbek vatandaşlar tarafındandı.hepsi ülkeden kaçtı.türkiyede olanlar var.genelde hacımat ve şifalı bitki işleri ile uğraşıyorlar.bunların iadesi ile ilgili sorun çıktığını tahmin ediyorum.sadece oradaki türkler değil bütün yabancılar ajanlık yaftası yiyip sınır dışı edildi.tekrar teşekkür ederim.saygılar.

Malik Yavaş dedi ki...

Değerli yorumcu, adınızı belirtmediğiniz için böyle hitap edebildim. Benim orada kaldığım kısa süre içerisinde orada yaşayan Özbek'lerden aldığım bilgilerdir bunlar. Eksik ve hatalı olabilir. Saygılarımla.